تبلیغات اینترنتیclose
ايتاليايي ها در بندر بوشهر
 
 

پس از بررسی تاریخ صنعت کشتی سازی در ایران در پستهای گذشته ، هم اکنون در حال جمع آوری مشکلات صنعت کشتی سازی در ایران هستیم.
دست تمامی دوستان و صاحبنظران و دلسوزان این صنعت را برای همکاری به گرمی می فشاریم........

فروشگاه وبسایت بروز شد.

برای مشاهده فروشگاه اینجا را کلیک نمایید

 


تاریخ :  سه شنبه 14 شهريور 1391
نویسنده :  محمد شریفی

مقدمه‌: درباره‌ي‌ تاريخ‌ حضور ايتاليايي‌ها در بندر بوشهر از عصر ناصرالدين‌شاه‌ تا شهريور 1320 تا آن‌جا که‌ من‌ اطلاع‌ دارم‌ هنوز هيچ‌ مطالعه‌اي‌، حتا به‌ صورت‌ مقاله‌اي‌کوتاه‌، به‌ زبان‌ فارسي‌ ـ و به‌ احتمال‌ قوي‌ غير فارسي‌ ـ انجام‌ نشده‌ است‌. ايتاليايي‌ها در دوران‌ "رضاشاه‌ پهلوي" نقش‌ و سهم‌ اول‌ را در تأسيس‌ نيروي‌ دريايي‌ مدرن‌ ايران‌ داشتند و اولين‌ کساني‌ بودند که‌ در سال‌ 1311 شمسي‌ چند فروند ناو و کشتي‌ جنگي‌ ساختند و در بندر بوشهر تحويل‌ "رضاشاه" دادند. "اسماعيل‌ رايين" مورخ‌ پُر کار و سخت‌کوش‌ بوشهري‌ تنها کسي‌ است‌ که‌ عنايتي‌ به‌ اين‌ موضوع‌ داشته‌ و در اواخر جلد دوم‌ کتاب‌ مهم «‌دريانوردي‌ ايرانيان» اوراقي‌ را به‌ اين‌ کار اختصاص‌ داده‌ است‌. "رايين" همه‌ي‌ مطالعات‌ خود را به‌ زبان‌هاي‌ فارسي‌ و انگليسي‌ انجام‌ داده‌، حال‌ آن‌ که‌ براي‌ اين‌گونه‌ مطالعات‌، دانستن‌ زبان‌ ايتاليايي‌ و مراجعه‌ به‌ آرشيو نيروي‌ دريايي‌ و وزارت‌ خارجه‌ي‌ ايتاليا در دوران‌ "موسوليني" الزامي‌ است‌. اميدوارم‌ سرانجام‌ يک‌ دانش‌آموخته‌ي‌ ايراني‌ که‌ زبان ‌ايتاليايي‌ را مي‌داند، سري‌ به‌ اين‌ آرشيوها بزند. شک‌ ندارم‌ که‌ دست‌ پُر برخواهد گشت‌ و اسرار و رازهاي‌ ناگفته‌ي‌ بسياري‌ را باز خواهد گفت‌.
در مقاله‌ي‌ بسيار کوتاه‌ حاضر، با تکيه‌ بر داده‌هاي‌ خيلي‌ مختصر و حتا ابتر موجود به  ‌زبان‌ فارسي‌، کوشيده‌ام‌ صرفاً در حد طرح‌ موضوع‌ اشاراتي‌ داشته‌ باشم‌ به‌ حضور ايتاليايي‌ها در بندر بوشهر. اگر مورخ‌ و پژوهنده‌اي‌ با خواندن‌ اين‌ يادداشت‌، توجه‌اش‌ به‌ سوژه‌ي‌ مورد بحث‌ جلب‌ شود و خود کاري‌ اساسي‌ و همه‌جانبه‌ در اين‌ زمينه‌ انجام‌ دهد، من‌ به‌ هدف‌ و مقصود نهايي‌ام‌ رسيده‌ام‌. به‌ اميد آن‌ روز و آن‌ فرد!
اولين‌ کنسول‌ ايتاليا در بندر بوشهر
آخرين‌ کشور اروپايي‌ که‌ در بوشهر در عصر قاجار کنسول‌گري‌ تأسيس‌ کرد، کشور ايتاليا بود. سؤال‌ اين‌ است‌ که‌ چرا ايتاليايي‌ها در اين‌ مقطع‌ تاريخي‌ توجه‌شان‌ به‌ بندر بوشهر و تأسيس‌ کنسول‌گري‌ در آن‌ جلب‌ شد. آيا نيت‌ سياسي‌ داشتند يا هدف‌، توسعه‌ي‌ تجارت‌ و مسايل‌ اقتصادي‌ بود.
در پاسخ‌ به‌ اين‌ سؤال‌ بايد گفت‌ که‌ در آستانه‌ي‌ جنگ‌ جهاني‌ اول‌ دولت‌هاي‌ اروپايي‌ براي‌ نفوذ در بازارهاي‌ شرق‌، رقابت‌ سخت‌ و نفس‌گيري‌ آغاز کرده‌ بودند. از چند قرن‌ قبل ‌انگلستان‌ با کنار زدن‌ رقبايي‌ چون‌ پرتغال‌، هلند و حتا فرانسه‌ قدرت‌ بلامنازع‌ سياسي‌ و اقتصادي‌ در خليج‌ فارس‌ و ايران‌ شده‌ بود. آلماني‌ها نيز از اواخر قرن‌ نوزدهم‌ توجه‌شان‌ به‌ خليج‌ فارس‌ جلب‌ شده‌ بود و با تأسيس‌ شرکت‌ «وانکهاوس‌» مي‌کوشيدند جاي‌ پاي‌ محکم‌ و مناسبي‌ در منطقه‌ براي‌ خود پيدا کنند. در نيمه‌ي‌ اول‌ دهه‌ي‌ دوم‌ قرن‌ بيستم‌، ايتاليا نيز براي‌ توسعه‌ي‌ نفوذ اقتصادي‌ خود در ايران‌ و خليج‌ فارس‌ در صدد تأسيس‌کنسول‌گري‌ در شهر بوشهر، که‌ در اواخر عصر قاجار مهم‌ترين‌ بندر و مدخل‌ ورودي‌ و خروجي‌ به‌ ايران‌ در خليج‌ فارس‌ بود، بر آمد.
از اين‌ رو در سال‌ 1332 هجري‌ قمري‌ / 1914 ميلادي‌ دولت‌ ايتاليا رسماً قنسول‌گري‌ خود را در بندر بوشهر تأسيس‌ کرد. در هشتم‌ شعبان‌ 1332 / دوم‌ ژوئيه‌ 1914 دکتر "ماروبيو" براي‌ تأسيس‌ و افتتاح‌ دفتر نمايندگي‌ منافع‌ ايتاليا وارد بوشهر شد.
"ماروبيو" فردي‌تحصيل‌ کرده‌ و متخصص‌ در امور اقتصادي‌ و تجاري‌ بود که‌ در رشته‌ي‌ علوم‌ تجاري‌ و بازرگاني‌ دکترا داشت‌. وي‌ براي‌ بررسي‌ امکان‌ تجارت‌ بين‌ ايتاليا و ايران‌ وارد بوشهر شده‌ بود.(1)
ترجمه‌ي‌ يک‌ اثر ايتاليايي‌ در بوشهر
روشن‌فکران‌ و ژورناليست‌هاي‌ بوشهر دست‌کم‌ چندين‌ سال‌ قبل‌ از دوران‌ مشروطه‌ با ايتاليا و برخي‌ از نويسندگان‌ اين‌ کشور آشنا بودند. در يکي‌ دو سال‌ پيش‌ از مشروطيت‌، "احمدخان‌ دريابيگي" حکمران‌ معارف‌پرور و مترجم‌ کتاب‌ «دوکامرون‌»، اثر نويسنده‌ي‌ معروف‌ ايتاليايي‌ "ژان‌ بکاس‌" را از متن‌ ترجمه‌ي‌ فرانسه‌ي‌ آن‌ به‌ فارسي‌ ترجمه‌ و ابتدا در روزنامه‌ي‌ «مظفري» چاپ‌ بوشهر به‌ صورت‌ داستان‌ مسلسل‌ منتشر کرد و سپس‌ در سال‌1325 هـ.ق‌ در مطبعه‌ مبارکه‌ي «مظفري» بوشهر به‌ طبع‌ رساند.(2)
بنابراين‌ وقتي‌ دکتر  «ماروبيو» وارد بوشهر شد، دست‌کم‌ روشن‌فکران‌ و روزنامه‌خوانان ‌بوشهري‌ و تحصيل‌ کردگان‌ اين‌ شهر، آشنايي‌ اندکي‌ با ادبيات‌ ايتاليا داشتند.
اقامت‌ دکتر "ماروبيو" در بوشهر
دکتر "ماروبيو" در مردادماه‌ وارد بوشهر شد. مرداد و شهريور معمولاً اوج‌ گرما و شرجي‌ و رطوبت‌ هوا در بندر بوشهر است‌ و گاهي‌ اوقات‌ حرارت‌ و دماي‌ هوا به‌ بيش‌ از چهل‌ و نيز رطوبت‌ به‌ صددرصد مي‌رسد. تحمل‌ چنين‌ هواي‌ گرم‌ و مرطوب‌ و خفقان‌آوري‌ اگر براي ‌بومي‌هاي‌ محل‌ چندان‌ دشوار نباشد، قطعاً براي‌ غير بومي‌ها، و خصوصاً اروپايي‌ها، دشوار بل‌که‌ غير ممکن‌ است‌. بر اساس‌ گزارش‌هاي‌ موجود دکتر "ماروبيو" بيش‌ از دو ماه ‌مرداد و شهريور نتوانست‌ در بوشهر دوام‌ آورد.(3)
آيا او در اين‌ دو ماه‌، فعاليت‌ تجاري‌ يا سياسي‌ انجام‌ داد و يا گزارش‌ يا گزارش‌هايي‌ از اوضاع‌ سياسي‌ و اقتصادي‌ بوشهر و خليج‌ فارس‌ و ايران‌ تهيه‌ کرد؟ براي‌ يافتن‌ پاسخ‌ اين‌سؤالات‌ بايد به‌ آرشيو رم‌ در ايتاليا و بايگاني‌ وزارت‌ خارجه‌ي‌ اين‌ کشور مراجعه‌ کرد. کاري‌ که‌ اکنون‌ و در موقعيت‌ فعلي‌ پژوهش‌ و تحقيق‌ دست‌کم‌ براي‌ من‌ ميسر نيست‌.
به‌ هر حال‌ دکتر "ماروبيو"ي‌ ايتاليايي‌ در اواخر شهريورماه‌ 1333 هـ.ق‌ کارهاي‌کنسول‌گري‌ تازه‌تأسيس‌ ايتاليا در بندر بوشهر را به‌ عهده‌ي‌ کاپيتان‌ "دبليو.جي‌.نيل" سپرد و با کشتي‌ از طريق‌ خرمشهر و اهواز راهي‌ تهران‌ شد. مسؤوليت‌ کنسول‌گري‌ ايتاليا در بندر بوشهر تا پايان‌ سال‌ 1914م‌ / 1333هـ.ق‌ بر عهده‌ي‌ کاپيتان‌ "نيل" باقي‌ ماند.(4)
تعطيلي‌ زودهنگام‌ کنسول‌گري‌ ايتاليا در بوشهر
در تمام‌ ايام‌ قبل‌ از جنگ‌ و حتا ماه‌هاي‌ آغاز جنگ‌ جهاني‌ اول‌، وظايف‌ کنسول‌گري‌ ايتاليا در بوشهر بر عهده‌ي‌ سرکنسول‌گري‌ بريتانيا در اين‌ شهر بود و في‌الواقع‌ اين‌انگليسي‌ها بودند که‌ از منافع‌ ايتاليايي‌ها نيز در بندر بوشهر حمايت‌ مي‌کردند. با شروع‌ جنگ‌ بين‌الملل‌ اول‌ و پيوستن‌ ايتاليا به‌ قواي‌ ضد بريتانيا، کنسول‌گري‌ ايتاليا در بوشهر از سال‌ 1333 هـ.ق‌ / 1915 م‌. براي‌ هميشه‌ تعطيل‌ شد و ديگر هرگز مجدداً بازگشايي‌ نگشت‌.
البته‌ پس‌ از جنگ‌ بين‌الملل‌ اول‌، ايتاليايي‌ها بار ديگر متوجه‌ منافع‌ اقتصادي‌ خود در ايران‌ و خليج‌ فارس‌ شدند اما نه‌ با افتتاح‌ مجدد کنسولگري‌ و اعزام‌ کنسول‌ به‌ بوشهر.
"رمي‌ وادالا" در خلال‌ سال‌هاي‌ جنگ‌ جهاني‌ اول‌، درباره‌ي‌ منافع‌ ايتاليايي‌ها در خليج‌ فارس‌ تحليل‌ هوشمندانه‌اي‌ انجام‌ داده‌ بود: «ايتالياييان‌، بيشتر به‌ درياي‌ سرخ‌ و اقيانوس‌ هند علاقه‌مندند و هيچ‌گونه‌ تجارتي‌ در خليج‌ فارس‌ انجام‌ نمي‌دهند و به‌ همين‌ سبب‌ نيز هيچ‌ نماينده‌اي‌ ندارند.
 سال‌ 1914، پيش‌ از آغاز جنگ‌، دولت‌ ايتاليا يک‌ کنسول‌ به‌ بوشهر اعزام‌ داشت‌ که‌ دو ماه‌ بيشتر در آن‌جا اقامت‌ ننمود. به‌ تحقيق‌، ايتالياييان‌ در آينده‌ علاقه‌مند خواهند بود در خليج‌ فارس‌ که‌ ادامه‌ي‌ درياي‌ سرخ‌ است‌ و به‌ علاوه ‌منافع‌ سرشاري‌ در بر دارد، فعاليت‌ خود را آغاز کنند».(5)
کشته‌ شدن‌ دو خلبان‌ ايتاليايي‌ در بوشهر
يکي‌ از حوادث‌ تلخ‌ در سال‌هاي‌ پس‌ از جنگ‌ جهاني‌ نخست‌ براي‌ ايتاليايي‌ها در بندر بوشهر سقوط يک‌ فروند هواپيما و مرگ‌ دو خلبان‌ ايتاليايي‌ در اين‌ شهر بود که‌ مدت‌ها ورد زبان‌ اهالي‌ محل‌ نيز بود.
ماجرا از اين‌ قرار بود که‌ در سال‌ 1339 هـ.ق‌ / 1920م‌ چند تن‌ از خلبانان‌ و هوانوردان ‌ايتاليايي‌ که‌ در مسابقه‌ي‌ رم‌ ـ توکيو شرکت‌ مي‌کردند با هواپيماهاي‌ مدل‌
S.V.A، که‌ شامل‌ چند فروند مي‌شد، وارد آسمان‌ بوشهر شدند.
 اسامي‌ اين‌ خلبان‌ها عبارت‌ بودند از:
 1ـ "فري‌ ياريا" (خلبان‌ معروف‌ ايتاليايي‌) 2ـ "ماسيرو" 3ـ کاپيتان‌ "گوردسکو" 4ـ "ليوتنان‌گراسو" 5ـ کاپيتان‌ "راوزا فروچيو".(6)
کاپيتان‌ "گوردسکو" و "ليوتنان‌ گراسو" که‌ با هم‌ سوار يک‌ هواپيما بودند هنگام‌ فرود در آشيانه‌ي بوشهر هواپيمايشان‌ دچار سانحه‌ شد و هر دو در دم‌ کشته‌ شدند. روز بعد جسد اين‌ دو خلبان‌ ايتاليايي‌ را طي‌ مراسم‌ باشکوهي‌ در قبرستان‌ کليساي‌ گريگوري‌ بوشهر به‌ خاک‌ سپردند.(7)
تا آن‌جا که‌ من‌ مي‌دانم‌، پس‌ از سقوط هواپيماي‌ انگليسي‌ در اوايل‌ جنگ‌ که‌ توسط تک‌تيرانداز تنگستاني‌ ساقط شد،(8) حادثه‌ي‌ تلخ‌ سقوط دو خلبان‌ ايتاليايي‌، دومين‌سانحه‌ي‌ هوايي‌ در تاريخ‌ هوانوردي‌ در بوشهر به‌ شمار مي‌رود.
افسران‌ "موسوليني" در بوشهر
روابط تجاري‌ ايران‌ و ايتاليا، همان‌طور که‌ "رمي‌ وادالا" نايب‌کنسول‌ فرانسه‌ در سال‌هاي ‌جنگ‌ جهاني‌ اول‌ در بوشهر در کتاب‌ «خليج‌ فارس» خود پيش‌بيني‌ کرده‌ بود، رو به‌ گسترش ‌گذاشت‌. با آرامش‌ نسبي‌ در آسمان‌ سياست‌ ايران‌، "رضاشاه‌ پهلوي" که‌ مي‌دانست‌ بدون ‌يک‌ قدرت‌ قوي‌ دريايي‌ در خليج‌ فارس‌ نمي‌تواند حاکميت‌ ايران‌ بر سواحل‌ و جزاير خليج‌ فارس‌ را اعمال‌ کند، به‌ ايتاليايي‌ها سفارش‌ ساخت‌ چند فروند کشتي‌ جنگي‌ را داد. در اين‌ مقاله‌ي بسيار کوتاه‌ سر آن‌ نداريم‌ تا داستان‌ نقش‌ ايتاليايي‌ها در تأسيس‌ نيروي‌ دريايي‌ مدرن‌ ايران‌ در عصر "رضاشاه‌" را بازگوييم‌، بل‌که‌ براي‌ حسن‌ ختام‌، ماجراي‌ استقبال‌ "رضاشاه‌" از افسران‌ ايتاليايي‌ در بندر بوشهر در سال‌ 1311 شمسي‌ را به‌ نقل‌ از يکي‌ از شاهدان‌ عيني‌ مي‌آوريم‌:
"محمدعلي‌ صفاري"‌، اولين‌ رييس‌ و فرمانده‌ي‌ نيروي‌ بحريه‌ (دريايي‌) ايران‌ در خاطرات ‌خود، که‌ در سال‌نامه‌ي «دنيا» (سال‌ 1324) منتشر شد، در اين‌ باره‌ چنين‌ نقل‌ کرده‌ است‌:
«روز بعد (14 آبان‌ 1311) اعليحضرت‌ رضاشاه‌ به‌ بندر بوشهر تشريف‌فرما شده‌ و در عمارت‌ فرمانداري‌ اقامت‌ گزيدند. آن‌ شب‌ به‌ افتخار ورود کشتي‌ها، خان‌ حاکم‌ دعوتي‌ ترتيب‌ داده‌ بود. همه‌ي‌ افسران‌ ايتاليايي‌ و ايراني‌ و رؤساي‌ اداره‌هاي‌ دولتي‌ بوشهر و ملتزمين‌ رکاب‌ در سر ميز شام‌ افتخار حضور داشتند. بعد از صرف‌ شام‌ شاهنشاه‌ به‌ بالکن‌ فرمانداري‌ که‌ مشرف‌ بر دريا بود تشريف‌ بردند، ما هم‌ حضور داشتيم‌. آن‌ جا من ‌شاهد وضعي‌ بودم‌ که‌ هيچ‌ وقت‌ از خاطرم‌ دور نمي‌شود. کشتي‌هاي‌ شش‌گانه‌ به‌ صف‌ در کنار ساحل‌ ايستاده‌ بودند و به‌ منظور تشريفات‌ ورود موکب‌ ملوکانه‌ تمام‌ سطح‌ کشتي‌ها را با چراغ‌هاي‌ الوان‌ (رنگي‌) برق‌ آراسته‌ بودند و از ساحل‌ ديدن‌ نور اين‌ چراغاني‌، بسيار دل‌پذير و مطبوع‌ بود».(9)
جالب‌ اين‌که‌ افسران‌ ايتاليايي‌ هنگام‌ تحويل‌ کشتي‌ها به‌ "رضاشاه" و اداي‌ احترام‌ به‌ او سلام‌ فاشيستي‌ دادند که‌ در زمان‌ حکومت‌ "موسوليني" مرسوم‌ و متداول‌ شده‌ بود.(10)
منابع‌ و يادداشت‌ها:
1ـ کاوه‌ بيات‌ (ترجمه‌ و تدوين‌): جنگ‌ جهاني‌ اول‌ در جنوب‌ ايران‌ (گزارش‌هاي‌ سالانه ‌کنسول‌گري‌ بريتانيا در بوشهر) 1339ـ1323 ق‌1921/ـ1914م‌ کنگره‌ هشتادمين ‌سالگرد شهادت‌ رييس‌علي‌ دلواري‌، چاپ‌ اول‌، بوشهر 1373 ص‌11. 2ـ خان‌بابا مشار: فهرست‌ کتاب‌هاي‌ چاپي‌ فارسي‌. ج‌5 ص‌5322. 3ـ رمي‌ وادالا: خليج‌ فارس‌ در عصر استعمار، ترجمه‌: پرفسور شفيع‌ جوادي‌، سحاب‌ کتاب‌، چاپ‌ دوم‌، تهران‌ 1364ص‌78ـ77. 4ـ کاوه‌ بيات‌. پيشين‌.ص‌11. 5ـ رمي‌ وادالا. پيشين‌.ص‌ 78ـ77. 6ـ کاوه‌بيات‌. پيشين‌ ص‌132. 7ـ همان‌.ص‌133. 8ـ براي‌ شرح‌ اين‌ ماجرا نگ‌: ـ علي‌مراد فراشبندي‌: گوشه‌اي‌ از تاريخ‌ انقلاب‌ مسلحانه‌ي‌ مردم‌ مبارز تنگستان‌، دشتي‌ و دشتستان‌ عليه‌ استعمار، شرکت‌ سهامي‌ انتشار، چاپ‌ اول‌، تهران‌ 1362 9ـ اسماعيل‌ رايين‌: دريانوردي‌ ايرانيان‌، چاپ‌ مؤلف‌، چاپ‌ دوم‌، تهران‌ 1356 ج‌2 ص‌792. 10ـ همان‌.ج‌ 2 ص‌ 794.

 



:: موضوعات مرتبط: | بازدید : 2373
:: برچسب‌ها: تاریخ ,ایتالیا, بوشهر,

    » ارسال نظرات


    :) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) =D> :S


    اطلاعات کاربری
    نام کاربری :
    رمز عبور :
    تکرار رمز :
    ایمیل :
    کد امنیتی : *
    پس از بررسی تاریخ صنعت کشتی سازی در ایران در پستهای گذشته ، هم اکنون در حال جمع آوری مشکلات صنعت کشتی سازی در ایران هستیم. دست تمامی دوستان و صاحبنظران و دلسوزان این صنعت را برای همکاری به گرمی می فشاریم........



    Statistic: Leading container shipping companies worldwide based on number of owned and chartered ships as of August 11, 2014 | Statista
    Find more statistics at Statista http://marinenews.ir/img/baner/1283000055.jpg http://marinenews.ir/?show=mohtava&id=MTE1